Πετρέλαιο στα 100 δολ. και άδεια αποθέματα diesel – Ο λογαριασμός έρχεται σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις σπεύδουν να περιορίσουν τις επιπτώσεις ενός νέου ενεργειακού σοκ, το οποίο πλέον δυσκολεύονται ακόμη και οι αναλυτές να προβλέψουν, καθώς το Brent παραμένει κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι και οι τιμές του diesel αυξάνονται σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η διεθνής αγορά πετρελαίου παραμένει ακριβή εδώ και μήνες. Αυτό που έχει αλλάξει, όμως, είναι η βεβαιότητα ακόμη και εκείνων που πληρώνονται για να εξηγούν τις εξελίξεις στην αγορά.
Η JPMorgan ενημέρωσε τους πελάτες της στις 17 Σεπτεμβρίου ότι, για πρώτη φορά από την έναρξη των εχθροπραξιών γύρω από το Ιράν περίπου επτά μήνες νωρίτερα, η ομάδα αναλυτών της για τα εμπορεύματα δεν διαθέτει πλέον ένα βασικό σενάριο για το πώς θα τερματιστεί η διαταραχή στην αγορά.
«Απλώς δεν γνωρίζουμε πώς να μοντελοποιήσουμε το τέλος της κρίσης», έγραψαν οι αναλυτές της τράπεζας, μετά την υπέρβαση αρκετών οικονομικών ορίων που θεωρούσαν ότι θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε διπλωματική αποκλιμάκωση, μεταξύ αυτών και η τιμή του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.
Η JPMorgan εκτιμούσε ότι τιμή Brent κοντά στα 90 δολάρια θα ήταν συμβατή με τα δεδομένα προσφοράς και ζήτησης του Σεπτεμβρίου. Ωστόσο, τα futures κινήθηκαν γύρω από τα 100 δολάρια και υψηλότερα, καθώς οι traders αποτιμούν τον κίνδυνο νέων απωλειών προσφοράς, το μέγεθος των οποίων κανείς δεν μπορεί ακόμη να υπολογίσει.
Μέχρι τη Δευτέρα, το Brent άμεσης παράδοσης εξακολουθούσε να κινείται κοντά στα 99 δολάρια το βαρέλι.
Τα αποθέματα δεν μπορούν να απορροφήσουν το σοκ
Τα αποθέματα πετρελαίου προσφέρουν ελάχιστη προστασία απέναντι στις ανατιμήσεις.
Η U.S. Energy Information Administration έχει προειδοποιήσει ότι οι τιμές αναμένεται να παραμείνουν αυξημένες έως ότου αποκατασταθεί το εμπόριο πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή και μπορέσουν να αναπληρωθούν τα αποθέματα.
Η International Energy Agency (IEA), στην έκθεσή της για τον Σεπτέμβριο, αποτύπωσε ακόμη πιο έντονα την έκταση της απομείωσης των αποθεμάτων.
Τα παγκόσμια αποθέματα μειώθηκαν κατά επιπλέον 95 εκατ. βαρέλια τον Αύγουστο, ανεβάζοντας τη συνολική μείωση από τον Φεβρουάριο στα 507 εκατ. βαρέλια, δηλαδή περίπου 2,8 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου εκτιμάται πλέον ότι θα διαμορφωθεί κατά μέσο όρο στα 100,7 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2026, μειωμένη κατά 5,7 εκατ. βαρέλια ημερησίως σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα.
Εφιαλτική η κατάσταση με το diesel
Σε ορισμένες χώρες, όπως η Ουγγαρία, το πρόβλημα είναι ακόμη πιο έντονο λόγω της μεγάλης ανισορροπίας μεταξύ των διαθέσιμων ενεργειακών αποθεμάτων.
Τα στρατηγικά αποθέματα αργού πετρελαίου παραμένουν σε σχετικά επαρκή επίπεδα, όμως τα αποθέματα diesel μειώνονται με ταχύτητα.
Σύμφωνα με στοιχεία της Hungarian Hydrocarbon Stockpiling Association, τα αποθέματα gas oil ανέρχονταν σε 520,3 χιλ. τόνους στο τέλος Ιανουαρίου, αλλά είχαν υποχωρήσει περίπου στους 390 χιλ. τόνους τόσο στο τέλος Ιουλίου όσο και στο τέλος Αυγούστου.
Το μικρότερο «μαξιλάρι» diesel αποκτά ιδιαίτερη σημασία για μια χώρα όπου περισσότερα από 1,3 εκατ. επιβατικά αυτοκίνητα κινούνται με το συγκεκριμένο καύσιμο, ενώ η περιφερειακή αγορά ανταγωνίζεται για τις ίδιες περιορισμένες εισαγωγές.
Οι τιμές στις αντλίες εκτοξεύονται
Οι αυξήσεις έχουν ήδη περάσει στις αντλίες.
Επίσημοι και εμπορικοί δείκτες τοποθετούν την τιμή του diesel στην Ουγγαρία γύρω στα 701 φιορίνια το λίτρο στα τέλη Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με ορισμένες επίσημες σειρές δεδομένων, και κοντά στα 730 φιορίνια με βάση τους ημερήσιους μέσους όρους των πρατηρίων.
Πρόκειται για επίπεδα πολύ υψηλότερα από τα περίπου 593 φιορίνια που καταγράφονταν στα τέλη Ιουνίου.
Η αρχική ανησυχία στη Βουδαπέστη δεν ήταν εάν οι τιμές θα αυξηθούν, αλλά πόσο γρήγορα τα 800 φιορίνια θα πάψουν να θεωρούνται ένα μακρινό ανώτατο όριο.
Γιατί το πετρέλαιο περνά τόσο γρήγορα στην αντλία
Η ταχύτητα μετάδοσης των αυξήσεων δεν αποτελεί έκπληξη για τους κεντρικούς τραπεζίτες.
Έρευνα της Bank of Slovenia, η οποία καλύπτει δεδομένα της Ευρωζώνης από το 2005 έως το 2026, διαπίστωσε ότι μια αύξηση 10% στην τιμή του Brent οδηγεί μακροπρόθεσμα σε αύξηση περίπου 6,5% στις προ φόρων τιμές του diesel και 6,2% στη βενζίνη.
Σημαντικό μέρος της αύξησης εμφανίζεται στα πρατήρια μέσα στις δύο πρώτες εβδομάδες, ταχύτερα από όσο θα υπέθετε κανείς με βάση τον φυσικό κύκλο μεταφοράς, διύλισης και χονδρικής διανομής.
Η ΕΚΤ έχει καταλήξει σε αντίστοιχο συμπέρασμα, προσθέτοντας όμως μία ακόμη ανησυχητική παράμετρο: τα περιθώρια διύλισης μπορούν να ενισχύσουν περαιτέρω το σοκ.
Κατά την ανοιξιάτικη έξαρση, το Brent έφτασε προσωρινά στα 138 δολάρια το βαρέλι, ενώ η τιμή του diesel στην έξοδο του διυλιστηρίου εκτινάχθηκε στα 197 δολάρια.
Αργότερα, οι υπηρεσίες της ΕΚΤ εκτίμησαν ότι τα περιθώρια διύλισης συνέβαλαν περίπου 41 λεπτά του ευρώ ανά λίτρο στην τιμή λιανικής του diesel στην Ευρωζώνη στα μέσα Σεπτεμβρίου.
Μάλιστα, οι αξιωματούχοι της ΕΚΤ προειδοποίησαν ότι τα περιθώρια του diesel ενδέχεται να μην κορυφωθούν πριν από τον Οκτώβριο.
Οι τιμές ανεβαίνουν γρήγορα, αλλά πέφτουν αργά
Η αποκλιμάκωση των τιμών είναι συνήθως πολύ πιο αργή από την άνοδό τους.
Φόροι, κόστος διύλισης και μεταφοράς, αποθέματα, περιθώρια κέρδους και τοπικός ανταγωνισμός καθυστερούν την ανακούφιση των καταναλωτών ακόμη και όταν η τιμή του αργού αρχίσει να υποχωρεί.
Αυτή η ασυμμετρία εξηγεί γιατί οι κυβερνήσεις σπεύδουν να λάβουν μέτρα πριν οι υψηλότεροι λογαριασμοί καυσίμων μετακυλιστούν στις μεταφορές, στα τρόφιμα και στις υπηρεσίες, ενισχύοντας τον πληθωρισμό.
Πανευρωπαϊκό ενεργειακό πρόβλημα – Μέτρα «μπαλώματα» αντί για ενιαία λύση
Το δίλημμα είναι κοινό από τη Λισαβόνα έως τη Βαρσοβία: πώς θα προστατευθούν νοικοκυριά και μεταφορικές εταιρείες χωρίς να δοθεί λευκή επιταγή στην κατανάλωση ορυκτών καυσίμων.
Η Ευρώπη έχει απαντήσει με ένα μωσαϊκό διαφορετικών μέτρων και όχι με μία ενιαία πολιτική.
Ορισμένες κυβερνήσεις επιβάλλουν πλαφόν στις τιμές λιανικής. Άλλες μειώνουν τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης, σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και κάτω από το ελάχιστο όριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Μια τρίτη ομάδα στοχεύει την οικονομική στήριξη σε αγρότες, μεταφορείς και άλλους μεγάλους καταναλωτές καυσίμων.
Υπάρχουν, τέλος, και χώρες που εξακολουθούν να επιτρέπουν στις διεθνείς τιμές να μετακυλίονται σχεδόν αυτούσιες στους καταναλωτές.
Το αποτέλεσμα είναι ότι το ίδιο βαρέλι πετρελαίου μπορεί να οδηγεί σε εντελώς διαφορετικές τιμές στην αντλία από χώρα σε χώρα.
Τι κάνουν οι ευρωπαϊκές χώρες
Αυστρία: εφαρμόζει μείωση του φόρου στα ορυκτά καύσιμα κατά 1,9 λεπτά του ευρώ ανά λίτρο έως το τέλος Σεπτεμβρίου.
Βέλγιο: έχει επιβάλει επίσημο ανώτατο όριο στις τιμές.
Κροατία: μείωσε εκ νέου τον ειδικό φόρο κατανάλωσης στο diesel κατά 3 λεπτά, διαμορφώνοντάς τον 10 λεπτά κάτω από το ελάχιστο όριο της ΕΕ. Η κυβέρνηση αναφέρει ότι η μέση τιμή του diesel ανέρχεται σε 1,91 ευρώ το λίτρο, έναντι 2,26 ευρώ χωρίς την παρέμβαση.
Κύπρος: προσφέρει έκπτωση 8,33 λεπτών ανά λίτρο έως τις 30 Νοεμβρίου.
Λουξεμβούργο: απορροφά 5 λεπτά της τιμής στην αντλία από τον Ιούλιο έως τον Δεκέμβριο.
Μάλτα: χρησιμοποιεί άμεση κρατική ενίσχυση ώστε οι τιμές να παραμένουν κάτω από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης.
Πορτογαλία: αποφάσισε στις 17 Σεπτεμβρίου να επιστρέψει τα επιπλέον έσοδα από τον ΦΠΑ που προκύπτουν λόγω των ακριβότερων καυσίμων μέσω φορολογικών ελαφρύνσεων ύψους περίπου 1,3 δισ. ευρώ έως το τέλος του έτους.
Σλοβενία: όρισε ανώτατες τιμές 1,748 ευρώ για τη βενζίνη και 2,012 ευρώ για το diesel την εβδομάδα 22-28 Σεπτεμβρίου.
Ισπανία: διατηρεί μειωμένο ειδικό φόρο κατανάλωσης κάτω από το ελάχιστο όριο της ΕΕ έως τις 30 Σεπτεμβρίου.
Ιταλία: μείωσε και έθεσε ανώτατο όριο στον ειδικό φόρο κατανάλωσης diesel έως τις αρχές Οκτωβρίου.
Μαυροβούνιο και Σερβία: συνδυάζουν πλαφόν στις τιμές λιανικής με μειωμένους ειδικούς φόρους κατανάλωσης.
Στοχευμένη στήριξη σε αγρότες και μεταφορείς
Παράλληλα με τα γενικά μέτρα, αρκετές χώρες εφαρμόζουν στοχευμένες παρεμβάσεις.
Ελλάδα: παρέτεινε την επιδότηση diesel κατά 10 λεπτά του ευρώ ανά λίτρο έως τον Οκτώβριο και προετοιμάζει πακέτο μέτρων για το πετρέλαιο θέρμανσης.
Γαλλία: κατευθύνει τη στήριξη στη γεωργία, στους εργαζόμενους που διανύουν μεγάλες αποστάσεις και στον κατασκευαστικό κλάδο, αντί για οριζόντια μείωση.
Ιρλανδία: επιστρέφει μέρος του ειδικού φόρου κατανάλωσης σε επαγγελματίες μεταφορείς και εταιρείες λεωφορείων.
Ισπανία: πρόσθεσε πρόγραμμα ύψους 402 εκατ. ευρώ για τους φορτηγατζήδες, πέρα από τη γενικότερη φορολογική μείωση.
Ιταλία: προσφέρει στις μεταφορικές εταιρείες φορολογική πίστωση για πρόσθετες δαπάνες που είχαν προηγηθεί.
Γερμανία: Μείωση φόρου 14 λεπτά το λίτρο
Μεγαλύτερα πακέτα μέτρων εξακολουθούν να βρίσκονται υπό επεξεργασία και να περνούν από τα κοινοβούλια.
Η Γερμανία θα μειώσει τον ενεργειακό φόρο κατά 14 λεπτά του ευρώ ανά λίτρο από την 1η Οκτωβρίου έως το τέλος του έτους.
Εάν συνυπολογιστεί η χαμηλότερη επιβάρυνση από τον ΦΠΑ, η συνολική επίπτωση φτάνει περίπου τα 17 λεπτά ανά λίτρο, στο πλαίσιο πακέτου ύψους 2,5 δισ. ευρώ.
Ο Καγκελάριος Friedrich Merz δήλωσε ότι οι οδηγοί που εξαρτώνται καθημερινά από το αυτοκίνητό τους «φτάνουν στα όριά τους».
Παράλληλα, το Βερολίνο βρίσκεται σε συζητήσεις με την πετρελαϊκή βιομηχανία για ένα προσωρινό πλαφόν στις τιμές, στα πρότυπα του Λουξεμβούργου ή του Βελγίου, με στόχο να εφαρμοστεί από την 1η Ιανουαρίου 2027.
Τι κάνουν Τσεχία και Πολωνία
Η κυβέρνηση της Τσεχίας θα επαναφέρει από την 1η Οκτωβρίου ανώτατο όριο στα περιθώρια κέρδους των πρατηρίων, θα μειώσει τον ειδικό φόρο κατανάλωσης στο diesel στο ελάχιστο επιτρεπόμενο επίπεδο της ΕΕ και θα περιορίσει τα περιθώρια λιανικής στα 2,50 κορώνες ανά λίτρο.
Η Πολωνία έχει εξετάσει την επιβολή εισφοράς 60% στα υπερκέρδη των πετρελαϊκών εταιρειών, προκειμένου να χρηματοδοτήσει μέτρα ανακούφισης των καταναλωτών ύψους περίπου 4 δισ. ζλότι.
Το σχέδιο, ωστόσο, αντιμετωπίζει κοινοβουλευτικά και συνταγματικά εμπόδια.
Η κρίση είναι πλέον παγκόσμια
Η International Energy Agency έχει χαρακτηρίσει την αντίδραση των κυβερνήσεων παγκόσμια και όχι αποκλειστικά ευρωπαϊκή.
Μέσα σε λίγους μήνες, ο αριθμός των χωρών που εφαρμόζουν επιδοτήσεις καυσίμων αυξήθηκε από 16 σε 38, ενώ οι χώρες που προχώρησαν σε μειώσεις ενεργειακών φόρων αυξήθηκαν από 40 σε 57.
Το Pew Research Center, βασιζόμενο σε στοιχεία της IEA έως τα μέσα Ιουνίου, κατέγραψε 113 χώρες που είχαν λάβει τουλάχιστον ένα μέτρο για την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους μετά τον πόλεμο με το Ιράν.
Μεταξύ αυτών, 55 χώρες προχώρησαν σε φορολογικές αλλαγές και 32 σε επιδοτήσεις καυσίμων.
Οι αριθμοί αποτυπώνουν το αδιέξοδο στο οποίο βρίσκονται οι κυβερνήσεις: προσπαθούν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα στην αντλία, καθώς δεν μπορούν να ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ από ένα υπουργείο Οικονομικών, ούτε να τερματίσουν τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Το αποτέλεσμα είναι ένα ευρωπαϊκό ενεργειακό τοπίο γεμάτο προσωρινά μέτρα, επιδοτήσεις, φορολογικές ελαφρύνσεις και πλαφόν, την ώρα που η πραγματική αιτία της ενεργειακής κρίσης παραμένει εκτός του άμεσου ελέγχου των κυβερνήσεων.
www.bankingnews.gr
Η διεθνής αγορά πετρελαίου παραμένει ακριβή εδώ και μήνες. Αυτό που έχει αλλάξει, όμως, είναι η βεβαιότητα ακόμη και εκείνων που πληρώνονται για να εξηγούν τις εξελίξεις στην αγορά.
Η JPMorgan ενημέρωσε τους πελάτες της στις 17 Σεπτεμβρίου ότι, για πρώτη φορά από την έναρξη των εχθροπραξιών γύρω από το Ιράν περίπου επτά μήνες νωρίτερα, η ομάδα αναλυτών της για τα εμπορεύματα δεν διαθέτει πλέον ένα βασικό σενάριο για το πώς θα τερματιστεί η διαταραχή στην αγορά.
«Απλώς δεν γνωρίζουμε πώς να μοντελοποιήσουμε το τέλος της κρίσης», έγραψαν οι αναλυτές της τράπεζας, μετά την υπέρβαση αρκετών οικονομικών ορίων που θεωρούσαν ότι θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε διπλωματική αποκλιμάκωση, μεταξύ αυτών και η τιμή του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.
Η JPMorgan εκτιμούσε ότι τιμή Brent κοντά στα 90 δολάρια θα ήταν συμβατή με τα δεδομένα προσφοράς και ζήτησης του Σεπτεμβρίου. Ωστόσο, τα futures κινήθηκαν γύρω από τα 100 δολάρια και υψηλότερα, καθώς οι traders αποτιμούν τον κίνδυνο νέων απωλειών προσφοράς, το μέγεθος των οποίων κανείς δεν μπορεί ακόμη να υπολογίσει.
Μέχρι τη Δευτέρα, το Brent άμεσης παράδοσης εξακολουθούσε να κινείται κοντά στα 99 δολάρια το βαρέλι.
Τα αποθέματα δεν μπορούν να απορροφήσουν το σοκ
Τα αποθέματα πετρελαίου προσφέρουν ελάχιστη προστασία απέναντι στις ανατιμήσεις.
Η U.S. Energy Information Administration έχει προειδοποιήσει ότι οι τιμές αναμένεται να παραμείνουν αυξημένες έως ότου αποκατασταθεί το εμπόριο πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή και μπορέσουν να αναπληρωθούν τα αποθέματα.
Η International Energy Agency (IEA), στην έκθεσή της για τον Σεπτέμβριο, αποτύπωσε ακόμη πιο έντονα την έκταση της απομείωσης των αποθεμάτων.
Τα παγκόσμια αποθέματα μειώθηκαν κατά επιπλέον 95 εκατ. βαρέλια τον Αύγουστο, ανεβάζοντας τη συνολική μείωση από τον Φεβρουάριο στα 507 εκατ. βαρέλια, δηλαδή περίπου 2,8 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου εκτιμάται πλέον ότι θα διαμορφωθεί κατά μέσο όρο στα 100,7 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2026, μειωμένη κατά 5,7 εκατ. βαρέλια ημερησίως σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα.
Εφιαλτική η κατάσταση με το diesel
Σε ορισμένες χώρες, όπως η Ουγγαρία, το πρόβλημα είναι ακόμη πιο έντονο λόγω της μεγάλης ανισορροπίας μεταξύ των διαθέσιμων ενεργειακών αποθεμάτων.
Τα στρατηγικά αποθέματα αργού πετρελαίου παραμένουν σε σχετικά επαρκή επίπεδα, όμως τα αποθέματα diesel μειώνονται με ταχύτητα.
Σύμφωνα με στοιχεία της Hungarian Hydrocarbon Stockpiling Association, τα αποθέματα gas oil ανέρχονταν σε 520,3 χιλ. τόνους στο τέλος Ιανουαρίου, αλλά είχαν υποχωρήσει περίπου στους 390 χιλ. τόνους τόσο στο τέλος Ιουλίου όσο και στο τέλος Αυγούστου.
Το μικρότερο «μαξιλάρι» diesel αποκτά ιδιαίτερη σημασία για μια χώρα όπου περισσότερα από 1,3 εκατ. επιβατικά αυτοκίνητα κινούνται με το συγκεκριμένο καύσιμο, ενώ η περιφερειακή αγορά ανταγωνίζεται για τις ίδιες περιορισμένες εισαγωγές.
Οι τιμές στις αντλίες εκτοξεύονται
Οι αυξήσεις έχουν ήδη περάσει στις αντλίες.
Επίσημοι και εμπορικοί δείκτες τοποθετούν την τιμή του diesel στην Ουγγαρία γύρω στα 701 φιορίνια το λίτρο στα τέλη Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με ορισμένες επίσημες σειρές δεδομένων, και κοντά στα 730 φιορίνια με βάση τους ημερήσιους μέσους όρους των πρατηρίων.
Πρόκειται για επίπεδα πολύ υψηλότερα από τα περίπου 593 φιορίνια που καταγράφονταν στα τέλη Ιουνίου.
Η αρχική ανησυχία στη Βουδαπέστη δεν ήταν εάν οι τιμές θα αυξηθούν, αλλά πόσο γρήγορα τα 800 φιορίνια θα πάψουν να θεωρούνται ένα μακρινό ανώτατο όριο.
Γιατί το πετρέλαιο περνά τόσο γρήγορα στην αντλία
Η ταχύτητα μετάδοσης των αυξήσεων δεν αποτελεί έκπληξη για τους κεντρικούς τραπεζίτες.
Έρευνα της Bank of Slovenia, η οποία καλύπτει δεδομένα της Ευρωζώνης από το 2005 έως το 2026, διαπίστωσε ότι μια αύξηση 10% στην τιμή του Brent οδηγεί μακροπρόθεσμα σε αύξηση περίπου 6,5% στις προ φόρων τιμές του diesel και 6,2% στη βενζίνη.
Σημαντικό μέρος της αύξησης εμφανίζεται στα πρατήρια μέσα στις δύο πρώτες εβδομάδες, ταχύτερα από όσο θα υπέθετε κανείς με βάση τον φυσικό κύκλο μεταφοράς, διύλισης και χονδρικής διανομής.
Η ΕΚΤ έχει καταλήξει σε αντίστοιχο συμπέρασμα, προσθέτοντας όμως μία ακόμη ανησυχητική παράμετρο: τα περιθώρια διύλισης μπορούν να ενισχύσουν περαιτέρω το σοκ.
Κατά την ανοιξιάτικη έξαρση, το Brent έφτασε προσωρινά στα 138 δολάρια το βαρέλι, ενώ η τιμή του diesel στην έξοδο του διυλιστηρίου εκτινάχθηκε στα 197 δολάρια.
Αργότερα, οι υπηρεσίες της ΕΚΤ εκτίμησαν ότι τα περιθώρια διύλισης συνέβαλαν περίπου 41 λεπτά του ευρώ ανά λίτρο στην τιμή λιανικής του diesel στην Ευρωζώνη στα μέσα Σεπτεμβρίου.
Μάλιστα, οι αξιωματούχοι της ΕΚΤ προειδοποίησαν ότι τα περιθώρια του diesel ενδέχεται να μην κορυφωθούν πριν από τον Οκτώβριο.
Οι τιμές ανεβαίνουν γρήγορα, αλλά πέφτουν αργά
Η αποκλιμάκωση των τιμών είναι συνήθως πολύ πιο αργή από την άνοδό τους.
Φόροι, κόστος διύλισης και μεταφοράς, αποθέματα, περιθώρια κέρδους και τοπικός ανταγωνισμός καθυστερούν την ανακούφιση των καταναλωτών ακόμη και όταν η τιμή του αργού αρχίσει να υποχωρεί.
Αυτή η ασυμμετρία εξηγεί γιατί οι κυβερνήσεις σπεύδουν να λάβουν μέτρα πριν οι υψηλότεροι λογαριασμοί καυσίμων μετακυλιστούν στις μεταφορές, στα τρόφιμα και στις υπηρεσίες, ενισχύοντας τον πληθωρισμό.
Πανευρωπαϊκό ενεργειακό πρόβλημα – Μέτρα «μπαλώματα» αντί για ενιαία λύση
Το δίλημμα είναι κοινό από τη Λισαβόνα έως τη Βαρσοβία: πώς θα προστατευθούν νοικοκυριά και μεταφορικές εταιρείες χωρίς να δοθεί λευκή επιταγή στην κατανάλωση ορυκτών καυσίμων.
Η Ευρώπη έχει απαντήσει με ένα μωσαϊκό διαφορετικών μέτρων και όχι με μία ενιαία πολιτική.
Ορισμένες κυβερνήσεις επιβάλλουν πλαφόν στις τιμές λιανικής. Άλλες μειώνουν τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης, σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και κάτω από το ελάχιστο όριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Μια τρίτη ομάδα στοχεύει την οικονομική στήριξη σε αγρότες, μεταφορείς και άλλους μεγάλους καταναλωτές καυσίμων.
Υπάρχουν, τέλος, και χώρες που εξακολουθούν να επιτρέπουν στις διεθνείς τιμές να μετακυλίονται σχεδόν αυτούσιες στους καταναλωτές.
Το αποτέλεσμα είναι ότι το ίδιο βαρέλι πετρελαίου μπορεί να οδηγεί σε εντελώς διαφορετικές τιμές στην αντλία από χώρα σε χώρα.
Τι κάνουν οι ευρωπαϊκές χώρες
Αυστρία: εφαρμόζει μείωση του φόρου στα ορυκτά καύσιμα κατά 1,9 λεπτά του ευρώ ανά λίτρο έως το τέλος Σεπτεμβρίου.
Βέλγιο: έχει επιβάλει επίσημο ανώτατο όριο στις τιμές.
Κροατία: μείωσε εκ νέου τον ειδικό φόρο κατανάλωσης στο diesel κατά 3 λεπτά, διαμορφώνοντάς τον 10 λεπτά κάτω από το ελάχιστο όριο της ΕΕ. Η κυβέρνηση αναφέρει ότι η μέση τιμή του diesel ανέρχεται σε 1,91 ευρώ το λίτρο, έναντι 2,26 ευρώ χωρίς την παρέμβαση.
Κύπρος: προσφέρει έκπτωση 8,33 λεπτών ανά λίτρο έως τις 30 Νοεμβρίου.
Λουξεμβούργο: απορροφά 5 λεπτά της τιμής στην αντλία από τον Ιούλιο έως τον Δεκέμβριο.
Μάλτα: χρησιμοποιεί άμεση κρατική ενίσχυση ώστε οι τιμές να παραμένουν κάτω από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης.
Πορτογαλία: αποφάσισε στις 17 Σεπτεμβρίου να επιστρέψει τα επιπλέον έσοδα από τον ΦΠΑ που προκύπτουν λόγω των ακριβότερων καυσίμων μέσω φορολογικών ελαφρύνσεων ύψους περίπου 1,3 δισ. ευρώ έως το τέλος του έτους.
Σλοβενία: όρισε ανώτατες τιμές 1,748 ευρώ για τη βενζίνη και 2,012 ευρώ για το diesel την εβδομάδα 22-28 Σεπτεμβρίου.
Ισπανία: διατηρεί μειωμένο ειδικό φόρο κατανάλωσης κάτω από το ελάχιστο όριο της ΕΕ έως τις 30 Σεπτεμβρίου.
Ιταλία: μείωσε και έθεσε ανώτατο όριο στον ειδικό φόρο κατανάλωσης diesel έως τις αρχές Οκτωβρίου.
Μαυροβούνιο και Σερβία: συνδυάζουν πλαφόν στις τιμές λιανικής με μειωμένους ειδικούς φόρους κατανάλωσης.
Στοχευμένη στήριξη σε αγρότες και μεταφορείς
Παράλληλα με τα γενικά μέτρα, αρκετές χώρες εφαρμόζουν στοχευμένες παρεμβάσεις.
Ελλάδα: παρέτεινε την επιδότηση diesel κατά 10 λεπτά του ευρώ ανά λίτρο έως τον Οκτώβριο και προετοιμάζει πακέτο μέτρων για το πετρέλαιο θέρμανσης.
Γαλλία: κατευθύνει τη στήριξη στη γεωργία, στους εργαζόμενους που διανύουν μεγάλες αποστάσεις και στον κατασκευαστικό κλάδο, αντί για οριζόντια μείωση.
Ιρλανδία: επιστρέφει μέρος του ειδικού φόρου κατανάλωσης σε επαγγελματίες μεταφορείς και εταιρείες λεωφορείων.
Ισπανία: πρόσθεσε πρόγραμμα ύψους 402 εκατ. ευρώ για τους φορτηγατζήδες, πέρα από τη γενικότερη φορολογική μείωση.
Ιταλία: προσφέρει στις μεταφορικές εταιρείες φορολογική πίστωση για πρόσθετες δαπάνες που είχαν προηγηθεί.
Γερμανία: Μείωση φόρου 14 λεπτά το λίτρο
Μεγαλύτερα πακέτα μέτρων εξακολουθούν να βρίσκονται υπό επεξεργασία και να περνούν από τα κοινοβούλια.
Η Γερμανία θα μειώσει τον ενεργειακό φόρο κατά 14 λεπτά του ευρώ ανά λίτρο από την 1η Οκτωβρίου έως το τέλος του έτους.
Εάν συνυπολογιστεί η χαμηλότερη επιβάρυνση από τον ΦΠΑ, η συνολική επίπτωση φτάνει περίπου τα 17 λεπτά ανά λίτρο, στο πλαίσιο πακέτου ύψους 2,5 δισ. ευρώ.
Ο Καγκελάριος Friedrich Merz δήλωσε ότι οι οδηγοί που εξαρτώνται καθημερινά από το αυτοκίνητό τους «φτάνουν στα όριά τους».
Παράλληλα, το Βερολίνο βρίσκεται σε συζητήσεις με την πετρελαϊκή βιομηχανία για ένα προσωρινό πλαφόν στις τιμές, στα πρότυπα του Λουξεμβούργου ή του Βελγίου, με στόχο να εφαρμοστεί από την 1η Ιανουαρίου 2027.
Τι κάνουν Τσεχία και Πολωνία
Η κυβέρνηση της Τσεχίας θα επαναφέρει από την 1η Οκτωβρίου ανώτατο όριο στα περιθώρια κέρδους των πρατηρίων, θα μειώσει τον ειδικό φόρο κατανάλωσης στο diesel στο ελάχιστο επιτρεπόμενο επίπεδο της ΕΕ και θα περιορίσει τα περιθώρια λιανικής στα 2,50 κορώνες ανά λίτρο.
Η Πολωνία έχει εξετάσει την επιβολή εισφοράς 60% στα υπερκέρδη των πετρελαϊκών εταιρειών, προκειμένου να χρηματοδοτήσει μέτρα ανακούφισης των καταναλωτών ύψους περίπου 4 δισ. ζλότι.
Το σχέδιο, ωστόσο, αντιμετωπίζει κοινοβουλευτικά και συνταγματικά εμπόδια.
Η κρίση είναι πλέον παγκόσμια
Η International Energy Agency έχει χαρακτηρίσει την αντίδραση των κυβερνήσεων παγκόσμια και όχι αποκλειστικά ευρωπαϊκή.
Μέσα σε λίγους μήνες, ο αριθμός των χωρών που εφαρμόζουν επιδοτήσεις καυσίμων αυξήθηκε από 16 σε 38, ενώ οι χώρες που προχώρησαν σε μειώσεις ενεργειακών φόρων αυξήθηκαν από 40 σε 57.
Το Pew Research Center, βασιζόμενο σε στοιχεία της IEA έως τα μέσα Ιουνίου, κατέγραψε 113 χώρες που είχαν λάβει τουλάχιστον ένα μέτρο για την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους μετά τον πόλεμο με το Ιράν.
Μεταξύ αυτών, 55 χώρες προχώρησαν σε φορολογικές αλλαγές και 32 σε επιδοτήσεις καυσίμων.
Οι αριθμοί αποτυπώνουν το αδιέξοδο στο οποίο βρίσκονται οι κυβερνήσεις: προσπαθούν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα στην αντλία, καθώς δεν μπορούν να ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ από ένα υπουργείο Οικονομικών, ούτε να τερματίσουν τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Το αποτέλεσμα είναι ένα ευρωπαϊκό ενεργειακό τοπίο γεμάτο προσωρινά μέτρα, επιδοτήσεις, φορολογικές ελαφρύνσεις και πλαφόν, την ώρα που η πραγματική αιτία της ενεργειακής κρίσης παραμένει εκτός του άμεσου ελέγχου των κυβερνήσεων.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών